سایه روشن زندگی

 

داريوش قلي زاده

به لحاظ وجود عوامل نامساعد فيزيکي و رواني، محيط هاي کاري ايران مکان هاي مستعدي براي بروز حوادث شغلي هستند. به اعتقاد بسياري از کارشناسان، حوادث کاري پس از سوانح جاده يي بالاترين ميزان خسارات مالي و جاني را براي کارگران و کارفرمايان در وهله نخست و سپس در ابعاد وسيع تر براي پيکره اقتصاد جامعه به همراه دارند.

فرسودگي هاي جسمي ناشي از ايمن نبودن محيط و ابزارهاي کاري در کنار رشد فزاينده بيماري هاي رواني متاثر از استرس ها و تنش هاي کاري، امروزه باعث شده حوادث کاري به يک معضل جهاني بدل شود؛ تا آنجا که بر اساس آخرين آمارها، روزانه يک ميليون نفر در دنيا دچار آسيب هاي شغلي شده و از اين تعداد 5500 نفر نيز بر اثر همين حوادث در طول شبانه روز جان خود را از دست مي دهند.

طبق شاخص سازمان بين المللي کار (ILO)، بروز هر حادثه شغلي که منجر به فوت يا از کارافتادگي شود، معادل 7500 روز خسارت کاري براي اقتصاد يک کشور محسوب مي شود. بر همين اصل، داشتن آمارهاي دقيق از ميزان حوادث کاري براي کشورهاي پيشرفته و در حال توسعه، به جهت برنامه ريزي در راستاي کاهش اين حوادث جزء مهم ترين برنامه هاي راهبردي در تصميم گيري هاي کلان منظور مي شود.

با وجود اهميت بسزاي چنين موضوعي اين پرسش اساسي مطرح مي شود که چرا در ايران حادثه هاي شغلي به طور دقيق ثبت يا آمار صحيحي در اين خصوص به مردم ارائه نمي شود؟

موضوعي که چندي پيش در سالن همايش هاي رازي از سوي دبير علمي همايش بهداشت و ايمني کار مطرح شده بود. در همايش مذکور، دکتر احسان حبيبي اظهار کرده بود؛ «بسياري از شاغلان دچار حوادث ناشي از کار مي شوند که متاسفانه در کشور ثبت نمي شود.»

عدم وجود معيار معيني به منظور ثبت حوادث کاري از يک سو و نبود متولي اصلي براي گردآوري، ثبت و ضبط اين حوادث از سوي ديگر در کنار برخي ملاحظات اجتماعي و سياسي را مي توان به عنوان مهم ترين عوامل دخيل در اين موضوع ذکر کرد.

بر اساس آخرين اطلاعات دفتر آمار سازمان تامين اجتماعي، تعداد کل حوادث ناشي از کار در سال گذشته، 22 هزار و 123 مورد بوده که به استناد همين گزارش اين تعداد حوادث، مرگ 83 نفر را رقم زده است.

بايد در نظر داشت آمارهاي ارائه شده از سوي سازمان تامين اجتماعي تنها آن دسته از حوادث شغلي را دربر مي گيرد که داراي چهار ويژگي زير باشد؛

1- اتفاق قابل پيش بيني نباشد.

2- وقوع آن ناگهاني باشد.

3- متاثر از عامل يا عوامل خارجي باشد.

4- باعث شود به جسم و روح فرد صدمه زده شود.

بنابراين اتفاقاتي نظير سکته که علي الاصول متاثر از عوامل خارجي نيست يا خودکشي که قابل پيش بيني است، حتي اگر تحت عوامل رواني محيط کار رخ داده باشد، در ليست حوادث کاري ضبط نمي شود.

به عبارتي حوادث کاري از ديد مسوولان آمار سازمان تامين اجتماعي به دايره زماني و مکاني محدود مي شود. ضمن آنکه پنهان کاري برخي از کارفرمايان و عدم اعلام حادثه هاي کاري در مهلت قانوني تعيين شده به اين سازمان را مي توان جزء مهم ترين دلايل عدم اعلام و ثبت آمار دقيق حوادث رخ داده طي سال گذشته دانست.

مضاف بر اينکه اصولاً در ايران حوادثي آمار مي شوند که قابل رويت باشند به طور مثال آسيب هايي که در برخي مشاغل به واسطه کار با مواد شيميايي به کارگران وارد مي شود و به طور مستقيم منجر به کاهش راندمان جسمي آنان مي شود، هيچ گاه مدنظر قرار نمي گيرد.

با همه اين اوصاف، حقيقتاً چه تعداد حادثه شغلي در سال گذشته رخ داده است؟ دولت براي برنامه ريزي در راستاي کاهش اين حوادث و جلوگيري از خسارات مالي بر اقتصاد کشور، کدام نهاد يا وزارتخانه را متولي اصلي ثبت و اعلام حوادث کاري تعيين کرده است؟ چرا با گذشت نزديک به دو ماه از سال جاري دستگاه هاي مرتبط با حوزه کار مانند وزارتخانه هاي کار، رفاه و بهداشت و حتي مرکز آمار، اطلاعاتي دقيق از اين حوادث ارائه نداده اند؟

البته شايد متوليان اصلي ثبت حوادث شغلي با عقايدي مشابه مواضع مسوولان وزارت رفاه در برابر اعلام خط فقر بر اين باورند که اعلام دقيق حوادث کاري و فهميدن آن براي مردم ضرورتي ندارد و «مطرح کردن چنين مواردي سياسي کردن موضوع در موسم انتخابات است،»